شب یلدا چه روزی است؟

از لحظه ی غروب آخرین روز فصل پاییز هزار رنگ تا طلوع آفتاب اولین روز زمستان به شب یلدا معروف است. شبی که طولانی ترین شب سال نامیده می شود. شب یلدا از باستانی ترین شب های ایرانیان است که انواعی از مفاهیم را در خود و آیین ها و رسوم بجا مانده از گذشتگان در خود دارد.

ریشه ی واژه ی یلدا

به بررسی واژه ی یلدا که بپردازیم می بینیم این واژه از واژه های سریانی است. در واقع مسیحیان و ارمنی های فلات قاره ی ایران از واژه ی یلدا برای این شب استفاده کرده اند. با این حال باید گفت که در نوشته های بجا مانده از حکیم بزرگوار ایرانی، ابوریحان بیرونی، بلندترین شب سال ایرانیان به میلاد اکبر معروف بوده است که بعدها به شب یلدا معروف شده است. یلدایی که از زبان سریانی مسیحیان به زبان فارسی ایرانیان نفوذ کرده به معنای شب چله و بلندترین شب سال درآمده است. اینکه شب یلدا به شب چله نیز مشهور است به این دلیل می باشد که به نوعی آغاز بزرگترین چهل روز سرد سال نیز شمرده می شود. برای همین هم به شب یلدا شب چله یا همان شب چله بزرگه نیز می گویند.

تاریخچه یلدا

در واقع نمی توان بطور دقیق معلوم کرد که از چه روز و ساعتی شب یلدا در تاریخچه ی زندگی ایرانیان شروع شده است. کتب تاریخی، بعضی ریشه و قدمت ذکر شده برای شب یلدا را به ده هزار سال قبل و بعضی به هفت هزار سال قبل از این رجوع داده اند. چیزی که واضح است این است که ظرف و ظروف های منقشی که در موزه ها از گذشتگان ایرانی به جا مانده و نگهداری می شوند، نقوش مربوط به یلدا را به تاریخ پانصد سال پیش از میلاد مسیح ربط داده اند. در کنار همه ی این ها کتاب های تاریخ مربوط به دوران داریوش اول، این گونه می گویند که در تقویم و گاهنامه ی رسمی که در زمان این پادشاه ایرانی به رسمیت شناخته شده است، برای اولین بار یلدا بصورت رسمی به ثبت رسیده است و وارد زندگی تقویمی مردمان سرزمین مان شده است.

مفاهیم یلدا

شب یلدا را ایرانیان سرشار از معانی و مفاهیم پرباری می دانسته اند. نیاکان ایرانی برای یلدا و شب چله ارزش و اهمیت زیادی قائل بودند و آن را به نوعی عید مذهبی هم می دانسته اند. این عید از دیدگاه بزرگان اقوام ایرانی و خانواده های این سرزمین، عید پیروزی نور بر تاریکی شمرده می شده است. در این شب، اعتقاد عوام و خواص بر این بوده است که نبردی بین نیروهای نور و مهر با نیروهای ظلمت و اهریمن صورت می گیرد که در نهایت با پیروزی اهورامزدا و نیروهای پاک او به پایان می رسد. از طرفی ایرانیان این شب بلند را به نوعی شب تولد و زایش می دانند.

آیین های باستانی شب یلدا

شب چله را در هر نقطه از ایران به نوعی جشن می گیرند. با این حال خمیرمایه ی جشن یلدا را باید به طور کل به یک سری رسوم مشترک خلاصه کرد. هر جای ایران در بین اقوام ایرانی، رسوم خاصی برای جشن یلدا دارند که به برپایی و زنده نگهداشتن آن پایبند می باشند.

دورهمی خانوادگی

یکی از سنت های مشترک در بین تمامی اقوام ایرانی، دورهمی های خانوادگی است که همه ی خانواده و فامیل در خانه ی بزرگ خاندان جمع می شوند و به جشن و شادی و دیدار همدیگر در این شب بلند می پردازند. بطور کل باید گفت که خانواده در رسوم ایرانیان جایگاه ویژه ی خود را دارد و از دیرباز تاکنون در تمامی اعیاد و مراسم گوناگون و به هر دلیلی می توان این دورهمی ها را دید. در شب یلدا هم پدربزرگ و بزرگ قبیله و خاندان همه را از کوچک و بزرگ در خانه ی خود گرد هم می آورد. و برای عروس جدید خود هدیه میبرند به جز اون خیلی ها به هم هدیه شب یلدا می دهند. برای گرفتن ایده برای خرید هدیه شب یلدا برای عروس می توانید به صفحه مقالات سایت مراجعه کنید.

سفره ی شب یلدا

سفره انداختن از آیین های کهن مردمان سرزمین ایران شمرده می شده است. ایرانیان تمامی برکات و نعمتهایی را که دسترنج خودشان از کار کشاورزی، باغداری و دامداری می باشد بر سر این سفره گرد هم می آورند و دور آن جمع می شوند و حمد و سپاس خداوند را به جا می آورند. سفره مفهوم جمع آوری برکت داشته و از مفاهیمی است که در آیین و اعتقاد و مذاهب متعدد ایرانیان، حفظ و پاسداشت آن  به ازدیاد برکت و رحمت خداوند کمک می کند. برای همین ایرانی ها به قداست و حفظ حرمت سفره اهمیت می دهند و در اعیاد خود نظیر شب یلدا از آن برای برکت جویی استفاده می کنند. به طور معمول برای سفره در خانواده های ایرانی از سفره های سنتی و دست بافت و دست دوخت خود استفاده می کنند. سفره های قلمکار و یا طرح ترمه طرفداران خاص خودش را در بین ایرانی ها دارد.

روشن کردن آتش

روشن کردن آتش یکی دیگر از رسوم بجا مانده از آیین های ایرانی محسوب می شود که در اعیاد مختلف ایرانی ها شاهد آن هستیم مثل چهارشنبه سوری و شب چله. این رسم هم برگرفته از آیین های مذهبی ایرانیان بوده و مفاهیم مختلفی نظیر غلبه ی نور بر ظلمت را دارد.

شعر خوانی و قصه گویی

رشد فرهنگ و ادب در میان اقوام ایرانی به صدها سال و بلکه هزارها سال قبل از امروز برمیگردد. هنر و ادبیات نقش چشمگیری در باورها و فرهنگ و علم و دانش مردمان این سرزمین داشته و دارد. در شب یلدا، یکی از پایدارترین رسوم، شعر خوانی و قصه گویی است. براساس آیین های یلدایی ایرانیان، حافظ خوانی، تفال به دیوان لسان الغیب و شعر خوانی غزلیات زیبا و پر معنای حافظ از کهن ترین آداب شب چله به شمار می رود. همچنین بزرگ خاندان در یک خانواده ی ایرانی به طور معمول در دورهمی خانوادگی قصه گویی و خاطره گویی از گذشته های دور می کند و به این وسیله برای نسل جدید به صورت سینه به سینه از گذشتگان و آیین و آداب رسوم می گوید.

شب یلدا و رسوم مختلف شهرها و اقوام ایرانی

آیین ها و آداب رسوم یلدایی در هر گوشه از این سرزمین نقش و رنگ بخصوص خودش را دارد.

شب یلدا در شمال غرب ایران

یکی از رسم های مردمان نواحی شمال غرب ایران “چیلله قارپیزی” است. چیلله قارپیزی همان هندوانه خوری در شب یلدا در نواحی استان های آذربایجان شرقی و غربی است. در این رسم زیبا و پر معنی، ریش سفید و یا به نوعی پیر خانواده، ضربه ی اول را به هندوانه ی شب یلدا می زند و می گوید که بلاهای خود را با این ضرب بریدیم. این هندوانه را در خانواده با یک شال قرمز می آرایند و بر این باورند که با خوردن هندوانه در این شب ، بدن را  در مقابله با سرمای شدید این مناطق ضد ضربه و محکم می کنند.

شب یلدا در نواحی شمالی ایران

باورهای جالبی مردمان نواحی شمالی ایران در مورد شب یلدا دارند. مردمان این خطه ی سرسبز کشورمان بر این باور بوده اند که گریه ی ننه سرما در شب چله باران زا بوده و اگر ننه سرما پنبه های لحافش را از آن بیرون بیاورد و بپراکند برف خواهد آمد و اگر ننه سرما دست به گردنبندش ببرد و آن را بشگافد تگرگ می بارد.

شب یلدا در نواحی شرقی ایران

در مناطقی از شرق ایران مثل خراسان، آیینی به نام “کف زدن” برای شب یلدا دارند. در چنین رسمی از آیین شب یلدا، ریشه ی گیاه “بیخ” یا “چوبک” را پس از جوشاندن در یک تغار می ریزند و مردان وجوانان فامیل آن را با دسته چوب انار یا گز آنقدر میزنند که کف می کند. البته آنها این کار را در یک محیط سرد انجام می دهند که سرما عاملی برای کف کردن آن است. کف آماده شده را با شیره ی شکر مخلوط کرده و برای خوردن آماده می کنند.

شب یلدا در همدان

فال سوزن یکی از آداب جالب مردمان همدان شمرده می شود. در شب یلدا در همدان، پیرزنی از اقوام در حالیکه همه ی اهالی قوم و خویش دور تا دور خانه نشسته اند، شروع به شعر خوانی می کند. در همین حال دختر بچه ای هم روی یک پارچه ی نبریده ی شسته نشده پس از اتمام هر شعر یک سوزن می زند. در این مراسم افراد حاضر در مجلس بر اساس ترتیبی که نشسته اند هر شعر را فال مخصوص به خود می دانند.

شب یلدا در قزوین

“شب چره” یکی از آیین های مخصوص مردمان خطه ی قزوین شمرده می شود. در این مراسم همه ی افراد خاندان در خانه ی بزرگ فامیل جمع می شوند و مادربزرگ ها برای این مراسم آیینی، خوراکی ها و میوه های خشک و تازه را به عنوان شب چره روی سفره ی یلدا می گذارند. در این مراسم، در صورتی که مادربزرگ ها در آوردن تنقلات یلدایی دیر کنند دیگران با هم این شعر را دست می گیرند و بلند می خوانند : هر که نیارد شب چره      انبارش موش بچره

قبلا مفصل در رابطه با هدایایی که برای شب یلدا می توان تهیه کرد ایده های زیادی دادیم برای گرفتن ایده های بیشتر در زمینه خرید هدیه شب یلدا می توانید مقاله های هدیه شب یلدا برای داماد یا محصولاتی که برای پک هدیه یلدا هستند را مشاهده کنید.